DutchEnglish

Leonora Carrington – surrealisme, magie en meer

Hoe de volgende stap in de geschiedenis vergeten werd door iedereen, behalve haarzelf en de historici die na haar kwamen

Zodra we in de geschiedenis van het Surrealisme duiken is het vrijwel onmogelijk om niet te kijken naar het leven en vooral werken van Leonora Carrington. Geboren in Engeland en na een bewogen leven, waaronder het vinden en verliezen van de liefde met Max Ernst, een gedwongen opname in een psychiatrische kliniek (omdat haar familie niet achter haar keuzes stond) en meer, terechtgekomen in Mexico. Ver weg van haar familie, de 2de wereldoorlog die door Europa woedde en opnieuw in de armen van de liefde. Dit keer niet alleen voor een man, maar vooral voor een land en de cultuur.

Leonora Carrington was in haar jongere jaren nauw betrokken bij de surrealisten, exposeerde ook werk in groepstentoonstellingen van de surrealisten. Toch werd ze langzaam door de kunstgeschiedenis gezien als een vrouw die niet veel had gedaan voor de surrealistische beweging. Haar werk draait dan ook niet specifiek om het weergeven van het onderbewuste, het automatisme van dromen. Voor haar was de wereld van magie, alchemie en de vrouwelijke seksualiteit hetgeen waar haar werk om draaide. Het was een wereld vol fantasie, symbolisme en vooral onnavolgbare verhaallijnen wat ze vastlegde in haar kunst en haar verhalen, want schrijven deed ze ook. Waarmee ik je haar boeken van harte kan aanbevelen, het zijn verhalen waar het niet-allerdaagse een grotere rol speelt dan alles wat je ooit gelezen hebt

Surrealisme

Zonder enige twijfel is het werk van Leonora Carrington in te delen in de stroming van het surrealisme, ondanks dat ze niet volledig de doctrine van deze stroming volgde. Iets wat in mijn ogen alleen maar een goede zaak is. Alleen door regels strikt te volgen zullen we waarlijk vrij zijn en iemand als Carrington probeerde in alles wat zij deed deze vrijheid na te streven. Voor haar was het Surrealisme dan ook niet een wereld waar het onderbewuste en dromen zegevierde, maar die van sagen, legendes en vooral mythes. Sprookjes uit haar kindertijd vormde haar leven en de mythes uit het land waar ze praktisch noodgedwongen de rest van haar leven, waar ze uiteindelijk ook haar hart aan verloor, doorbracht waren haar dierbaar. Het zijn die mythes en geloofsovertuigingen waarmee ze haar kunst en verhalen doorspekt heeft. De magie spreekt uit haar werk, al is dit slechts een onderdeel van hetgeen ze in haar leven gemaakt heeft.

De mythes van Mexico

Zodra je iemand vraagt of ze een kunstenaar uit Mexico kennen beginnen ze gelijk over Frieda Kahlo en hoe haar schilderijen ontzettend Surrealistisch zijn. Nu ga ik dit niet tegenspreken. Het werk van Kahlo valt ook zeker onder het Surrealisme dat vanuit Mexico de wereld in stroomde, alleen is het in vergelijking met Carrington veel minder interessant. Het werk van Kahlo draait voornamelijk om haarzelf, haar strijd met de wereld, haar lichaam en haar houding tegenover de wereld. Terwijl het werk van Carrington gaat over de magische wereld van Goden, Sjamanisme, archetypen, psychologie, mythen, sprookjes en een innerlijke wereld waar we in onze dromen net bij kunnen komen. Een rijkheid aan gedachten en ideeën waar we alleen maar jaloers op konden zijn. Nu is het bekend dat Leonora Carrington en Frieda Kahlo elkaar kenden. Carrington is op het huwelijk geweest van Kahlo, toen die voor de tweede maal met Diego Rivera trouwde. Echter waren ze geen vrienden van elkaar. Waar Kahlo zich opgesloten voelde in haar rol als vrouw in Mexico was Carrington juist zo vrij als persoon in hetzelfde land. Iets wat waarschijnlijk voor wrevel zorgde bij de eerste en vast verwerkt werd in haar nogal persoonlijke schilderijen.

 

Ondanks dat Mexico in de jaren zestig een nogal masculine cultuur had, waar vrouwen gewoon niet zoveel te zeggen hadden spelen vrouwen wel hoofdrollen in de mythes van het land. Die vrouwen en vooral de rollen die ze spelen kwamen op hun beurt weer naar voren in de kunst van Leonora Carrington. Voor haar was de vrouw niet ondergeschikt aan de man en mocht iedereen weten dat de vrouwelijke seksuele energie gezien mocht worden. De vrouw als magisch wezen, niet zozeer als moeder en Godin die het leven schonk aan mannen, maar als zelfstandige entiteit die de maakbaarheid van de wereld begrijpt. Die maakbaarheid, zeg gerust magie, heeft ze altijd bij zich gedragen.

 

 

In de wereld van liefde

Ondanks dat ze een vrijgevochten vrouw was, die zich volledig staande hield in een mannenwereld, kan je niet om haar liefde voor Max Ernst heen. Hij was het die haar introduceerde in de wereld van de Surrealisten en die ervoor zorgde dat ze uiteindelijk Europa ontvluchtte om zich in Mexico te settelen en daar te trouwen met de man wie ze de rest van zijn leven zou doorbrengen. Max Ernst was vele jaren ouder dan haar, hierdoor naast haar geliefde ook haar mentor en degene die haar kennis liet maken met de kunst. Als de tweede wereldoorlog niet uitbrak en Ernst door de Duitsers niet was opgepakt, daardoor gevlucht en verdwenen uit het leven van Carrington zou ze waarschijnlijk nog steeds in Europa geleefd hebben. Dan zou haar kunst er ook volledig anders uitgezien hebben. Juist die ontmoeting en vooral de plotselinge, nare scheiding van Ernst heeft haar innerlijke leefwereld gevormd. Het was een liefde die voor haar zeer wrang, een diepe afdaling naar de hel opleverde en tevens haar de inspiratie gaf om de kunst te maken die we nu van haar kennen.

 

De wereld van liefde is als zure appels die bij het verrotten een bedwelmende alcohol opleveren om een levenslange roes van dromen weg te zinken. Dit is natuurlijk een beetje overdreven gebracht. Carrington heeft na de scheiding van Max Ernst een heel diep dal gekend, waardoor haar familie eindelijk de kans zag om haar in een psychiatrische kliniek te laten opnemen. Iets wat ze al langer wilden doen, omdat Carrington zich weigerde te voegen naar de conservative grillen van haar vader en moeder. Ze was nooit de vrouw van stand die haar ouders wilde dat ze was. Van kind af aan was ze vrijgevochten, op zoek naar de grenzen van het bestaan en altijd verdwenen in de fantastische wereld van sprookjes en natuurgeesten. Feitelijk gezien was ze altijd de persoon die ze op latere leeftijd in haar kunst is gaan leggen en wist Max Ernst haar de weg daarnaartoe te wijzen.

Magie

Onbewust of misschien juist heel bewust heeft ze altijd het pad van de magie bewandelt. Alle werken van Carrington ademen de magische wereld van archetypen, rituelen en de goden. Het is duidelijk dat ze kennis had van astrologie, hermetiek, sjamanisme en de ritualistische wereld van de hekserij. Of ze zelf ook bezig was met deze kennis in de praktijk brengen is mij niet bekend, maar als je naar haar schilderijen kijkt zie je duidelijk de elementen van magie terug. Haar werken stralen dan ook een energie uit die je bij veel van de anderen Surrealisten niet voelt. Het zijn geen werken die spreken vanuit het onderbewuste van de maker, het zijn werken die een directe dialoog aangaan met je onderbewuste. Je hoeft niet in een God te geloven om te zien dat je naar werelden staat te kijken waar meerdere Goden leven, tot je spreken en aan je vragen of het rood van de lucht niet toevallig blauw is. 

 

Leonora Carrington mag misschien bekend zijn als Surrealistisch kunstenaar en schrijver van fantastische verhalen, ze was ook een sjamaan, een magiër en een spiritueel medium. Misschien dat laatste allemaal niet bewust en openlijk naar de buitenwereld, in haar kunst legde ze deze feiten wel allemaal open en bloot neer. Compromisloos , zoals zijzelf ook volledig zonder concessies te doen aan het leven, de maatschappij en de masculine wereld waarin ze verkeerde haar leven leidde. Eigenlijk zouden we allemaal meer zoals haar moeten zijn, meer onszelf en minder nadenken over wat de maatschappij eigenlijk van ons verwacht.

Disclaimer: Uit respect voor het auteursrecht van de kunstenaar en haar nabestaanden zijn de getoonde werken in dit blog niet van Leonora Carrington noch van de andere genoemde kunstenaars. Beide zijn van mijn hand, maar ademen wel de atmosfeer die uit de kunst van Leonora Carrington spreekt. Graag wil ik je uitnodigen om haar werk in het echt te gaan zien, wanneer je daar de kans voor krijgt. Het is de moeite meer dan waard.

A.W.

Bronnen:
1. Down below – Leonora Carrington.
    Published by The New York Review
    Of Books, Inc – 2017
2. The complete stories of – Leonora
    Carrington.
Published by Dorothy
    A Publishing Project – 2017
3. The Tarot of Leonora Carrington –
    Susan Aberth and Tere Arcq.
    Published by Fulgur press – 2021

4. Google